ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ,

Οι εγκλίσεις με τις οποίες εκφέρονται οι δευτερεύουσες προτάσεις

Οριστική: Με οριστική έγκλιση εκφέρονται οι παρακάτω δευτερεύουσες προτάσεις:

Ειδικές, πλάγιες ερωτηματικές, αιτιολογικές, συμπερασματικές, υποθετικές (εισάγονται με το σύνδεσμο εἰ), εναντιωματικές (όταν ο σύνδεσμος εισαγωγής περιέχει το εἰ), παραχωρητικές (όταν ο σύνδεσμος εισαγωγής περιέχει το εἰ), χρονικές, αναφορικές (όταν είναι κρίσης).  

Δυνητική οριστική (οριστική + ἂν): Με δυνητική οριστική έγκλιση εκφέρονται οι παρακάτω δευτερεύουσες προτάσεις:

Ειδικές, πλάγιες ερωτηματικές, αιτιολογικές, συμπερασματικές, αναφορικές ονοματικές (όταν είναι κρίσης),  αναφορικές επιρρηματικές (όταν δηλώνουν το δυνατόν).  

Υποτακτική: Με υποτακτική έγκλιση εκφέρονται οι παρακάτω δευτερεύουσες προτάσεις:

Ενδοιαστικές, τελικές, υποθετικές (εισάγονται με τους συνδέσμους ἐάν, ἂν, ἢν), εναντιωματικές (όταν ο σύνδεσμος εισαγωγής περιέχει το ἐάν, ἂν, ἢν), παραχωρητικές (όταν ο σύνδεσμος εισαγωγής περιέχει το ἐάν, ἂν, ἢν), χρονικές και αναφορικές (όταν δηλώνουν επιθυμία-προσδοκώμενο).

Ευκτική του πλαγίου λόγου: Με ευκτική του πλαγίου λόγου εκφέρονται οι παρακάτω δευτερεύουσες προτάσεις:

Ειδικές, ενδοιαστικές, πλάγιες ερωτηματικές, αιτιολογικές, συμπερασματικές, τελικές, αναφορικές.

Δυνητική ευκτική: Με δυνητική ευκτική εκφέρονται οι παρακάτω δευτερεύουσες προτάσεις:

Ειδικές, πλάγιες ερωτηματικές, αιτιολογικές, συμπερασματικές, αναφορικές (όταν είναι κρίσης).

Ευκτική: Με ευκτική εκφέρονται οι παρακάτω δευτερεύουσες προτάσεις:

Υποθετικές (όταν εισάγονται με το σύνδεσμο εἰ), εναντιωματικές (όταν ο σύνδεσμος εισαγωγής περιέχει το εἰ), παραχωρητικές (όταν ο σύνδεσμος εισαγωγής περιέχει το εἰ).

ΟΝΟΜΑΤΙΚΕΣ

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ: ως υποκείμενα (απρόσωπων ρημάτων ή εκφράσεων), αντικείμενα (των ρημάτων από τα οποία εξαρτώνται), επεξηγήσεις (σε αντωνυμίες συνήθως)

1.ΕΙΔΙΚΕΣ                         ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥΣ: ὅτι, ὡς

ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ ΜΕ: οριστική, δυνητική οριστική (σε προτάσεις κρίσης και δηλώνουν το πραγματικό γεγονός), ή ευκτική του πλαγίου λόγου  (όταν το ρήμα της κύριας πρότασης είναι σε ιστορικό χρόνο).

Π.χ.: Ἔλεγον ὅτι οὐδείς βούλοιτο ἀποχωρεῖν.

2.ΕΝΔΟΙΑΣΤΙΚΕΣ             ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥΣ: μή, μή οὐ

ΕΞΑΡΤΩΝΤΑΙ: από ρήματα που δηλώνουν φόβο ή δισταγμό

ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ ΜΕ: οριστική (σε προτάσεις κρίσης και δηλώνουν το πραγματικό γεγονός), ή ευκτική του πλαγίου λόγου  (όταν το ρήμα της κύριας πρότασης είναι σε ιστορικό χρόνο), ή υποτακτική (όταν πρόκειται για πρόταση που δηλώνει επιθυμία).
Π.χ.: Δέδοικα (φοβήθηκα) μή ἀποκτείνοιτε τόν Θηραμένην.  

3.ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ        ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ:

Α. ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥΣ: εἰ, εἰ ... ἤ, πότερον/  ποτέρα ... ἤ, εἴτε ...είτε,  (και οι ερωτήσεις τους είναι ολικής αγνοίας, δηλαδή απαντώνται με ναι, όχι)

Β. ΜΕ ΤΙΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ Ή ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ: τίς,  ποῖος,  πόσος,  τίς, τί,  ποῖος, ποία, ποῖον,  πόσος, πόση, πόσον,    ὅς, ἥ, ὅ, ὅστις,  ἥτις,  ὅ,τι, ὁποῖος,  ὁποία , ὁποῖον,  ΚΑΙ ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΑ Ή ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ: ποῦ,  ποῖ, πόθεν, πῶς, πότε,  ὅπου, όποι, οὗ, ὅθεν, ὁπότε,  ὅτε, ὅπῃ, κ.λ.π. (και οι ερωτήσεις τους είναι μερικής αγνοίας, δηλαδή απαντώνται με άλλα στοιχεία)

 ΕΞΑΡΤΩΝΤΑΙ: από ρήματα που δηλώνουν ερώτηση, απορία, φροντίδα, επιμέλεια κ.λ.π.

ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ ΜΕ: οριστική, δυνητική οριστική (σε προτάσεις κρίσης και δηλώνουν το πραγματικό γεγονός), ή ευκτική του πλαγίου λόγου  (όταν το ρήμα της κύριας πρότασης είναι σε ιστορικό χρόνο), ή επίσης,  υποτακτική που δηλώνει απορία (απορηματική).
Π.χ.: Ἡ γυνή ἠρώτα τόν Άδμητον εἴ ἐπιθυμοῖ λαβεῖν ὑδρίαν ὕδατος. 

4.ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ     ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΜΕ ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ, ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ: ,    ὅς, ἥ, ὅ, ὅστις,  ἥτις,  ὅ,τι, ὁποῖος,  ὁποία , ὁποῖον,  ὅπου, όποι, οὗ, ὅθεν, ὁπότε,  ὅτε, ὅπῃ, κ.λ.π.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ: εκτός των άλλων, και ως γενικές προσδιοριστικές, παραθέσεις, επιθετικοί προσδιορισμοί όρων των κύριων προτάσεων.

Π.χ.: Ὅστις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀκολουθείτω μοι.

ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΕΣ

1.ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ     ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΜΕ ΕΜΠΡΟΘΕΤΕΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ, ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ: ,    ὅς, ἥ, ὅ, ὅστις,  ἥτις,  ὅ,τι, ὁποῖος,  ὁποία , ὁποῖον,  ὅπου, όποι, οὗ, ὅθεν, ὁπότε,  ὅτε, ὅπῃ, κ.λ.π.

 Π.χ.: Ἐβοήθη ὅπου ἄν δύναιτο.

ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ: ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί (του τόπου, του χρόνου, του ποσού, του τρόπου κ.λ.π.)

2.ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ:             ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥΣ: ὅτι, ὡς,  διότι, ἐπεί, ἐπειδή 

ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ ΜΕ: οριστική, δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική (σε προτάσεις κρίσης και δηλώνουν το πραγματικό γεγονός), ή ευκτική του πλαγίου λόγου (όταν το ρήμα της κύριας πρότασης είναι σε ιστορικό χρόνο).

ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ: επιρρηματικούς προσδιορισμούς της αιτίας.

Π.χ.:  Ἔλεγον τοιάδε ἐπεί ἐγίγνωσκον τό ποιόν τοῦ Ἀριστείδου.

3.ΤΕΛΙΚΕΣ                      ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥΣ: ἵνα, ὅπως, ὡς

ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ ΜΕ:  ευκτική του πλαγίου λόγου (όταν το ρήμα της κύριας πρότασης είναι σε ιστορικό χρόνο), ή υποτακτική.

ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ: επιρρηματικούς προσδιορισμούς του σκοπού

Π.χ.: Ἦλθον ἵνα οἰκήσοιεν τό χωρίον.  

4.ΧΡΟΝΙΚΕΣ ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥΣ: ὡς, ὅτε,  ὁπότε, ἐπεί, ἕως,

ἐπειδή,  ἄχρι, μέχρι, πρίν

ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ ΜΕ: οριστική, (σε προτάσεις κρίσης και δηλώνουν το πραγματικό γεγονός), ή ευκτική, ή υποτακτική (με απόδοση μέλλοντα, και δηλώνεται το προσδοκώμενο), ή, τέλος, απαρέμφατο (μετά από το σύνδεσμο πρίν).
 Π.χ.: Ὅτε ἐδόθη τό σῆμα, ἔσπευσαν εἰς τό τεῖχος.  

ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ: επιρρηματικούς προσδιορισμούς του χρόνου

5.ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΕΣ            ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥΣ: ὥστε, ὡς 

ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ ΜΕ: οριστική, δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική (σε προτάσεις κρίσης και δηλώνουν το πραγματικό γεγονός), ή απαρέμφατο (και δηλώνουν το δυνατό στο μέλλον, σκοπό ή όρο ή συμφωνία)

Π.χ.: Ἐπεχείρουν πάντα τά ἔργα ὥστε τάχιστα τό τεῖχος ὑψωθήσεται.  

6.ΥΠΟΘΕΤΙΚΕΣ     Οι υποθετικοί λόγοι αποτελούνται από την υπόθεση (δευτερεύουσα  πρόταση που δηλώνει την προϋπόθεση για να ισχύσει το περιεχόμενο της κύριας, και την απόδοση (κύρια πρόταση).

ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥΣ: εἰ, ἐάν, ἄν, ἤν

ΕΚΦΕΡΟΝΤΑΙ: το  εἰ 1. με οριστική  (και απόδοση οποιαδήποτε έγκλιση)  που δηλώνουν το πραγματικό γεγονός), 2. με οριστική ιστορικού χρόνου (και απόδοση δυνητική οριστική) που δηλώνουν το μη πραγματικό, 3. με ευκτική (και απόδοση δυνητική ευκτική) που δηλώνουν την απλή σκέψη του λέγοντος, 4. με ευκτική (και απόδοση οριστική αορίστου ή παρατατικού) που δηλώνουν την αόριστη επανάληψη στο παρελθόν, τα: ἐάν, ἄν, ἤν  1. με υποτακτική (και απόδοση οριστική μέλλοντα) που δηλώνει το προσδοκώμενο, 2. με υποτακτική (και απόδοση οριστική ενεστώτα) που δηλώνει αόριστη επανάληψη στο παρόν και το μέλλον.

 ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ: επιρρηματικούς προσδιορισμούς που δηλώνουν προϋπόθεση

Π.χ.: Ἐάν ἐμέ ἀποκτείνητε, δικαιοσύνην ἀπολεῖτε.  

7.ΕΝΑΝΤΙΩΜΑΤΙΚΕΣ                 ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥΣ: εἰ καί, ἐάν καί, ἄν καί, ἤν καί (δηλώνοντας το πραγματικό) και με τους: καί εἰ, καί ἐάν, καί ἄν, καί ἤν, (δηλώνοντας κάτι υποθετικό).

ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ: επιρρηματικούς προσδιορισμούς που δηλώνουν αντίθεση σε σχέση με αυτό που λέγεται στην πρόταση εξάρτησης

Π.χ.: Ἦλθον εἰ καί ὀψέ ἦν.